เครื่องผลิตออกซิเจน คืออะไร มีกี่แบบ เลือกกี่ลิตร และเลือกอย่างไรให้เหมาะกับผู้ใช้งาน

คำตอบแบบสั้น: เครื่องผลิตออกซิเจน หรือ Oxygen Concentrator คืออุปกรณ์ทางการแพทย์ที่ดูดอากาศจากบริเวณรอบตัวเข้ามา แล้วแยกไนโตรเจนออกเพื่อเพิ่มความเข้มข้นของออกซิเจน ก่อนจ่ายออกไปยังผู้ใช้งานผ่านสายออกซิเจน เครื่องมีทั้งแบบใช้ภายในบ้านและแบบพกพา ส่วนการเลือก 3 ลิตร 5 ลิตร 8 ลิตร หรือ 10 ลิตร ควรพิจารณาจาก อัตราการไหลและรูปแบบการจ่ายออกซิเจนที่ผู้ใช้งานได้รับคำแนะนำให้ใช้ รวมถึงคุณสมบัติของเครื่องแต่ละรุ่น ไม่ควรเลือกจากจำนวนลิตรหรือราคาเพียงอย่างเดียว

เครื่องผลิตออกซิเจนกลายเป็นหนึ่งในอุปกรณ์สำคัญสำหรับการดูแลผู้ที่ต้องได้รับออกซิเจนเสริมที่บ้าน เนื่องจากสามารถผลิตออกซิเจนจากอากาศโดยรอบได้อย่างต่อเนื่องเมื่อมีแหล่งพลังงาน โดยไม่จำเป็นต้องนำถังไปเติมออกซิเจนซ้ำเหมือนระบบถัง

อย่างไรก็ตาม เครื่องผลิตออกซิเจนเป็น อุปกรณ์ทางการแพทย์ การกำหนดว่าผู้ใช้งานต้องได้รับออกซิเจนหรือควรตั้งอัตราการไหลเท่าใดควรเป็นไปตามคำแนะนำของแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ ไม่ควรเพิ่มหรือลดออกซิเจนด้วยตนเอง FDA ก็แนะนำว่าการใช้ออกซิเจนเสริมโดยไม่ได้รับคำแนะนำที่เหมาะสมอาจทำให้ได้รับออกซิเจนมากหรือน้อยเกินไปได้.

เครื่องผลิตออกซิเจนทำงานอย่างไร

อากาศทั่วไปมีออกซิเจนประมาณ 21% และส่วนใหญ่เป็นไนโตรเจน เครื่องผลิตออกซิเจนจะดูดอากาศรอบตัวผ่านระบบกรอง จากนั้นใช้ระบบที่มักเรียกว่า Pressure Swing Adsorption หรือ PSA ร่วมกับสาร Molecular Sieve เช่น Zeolite เพื่อดูดซับไนโตรเจน ทำให้ก๊าซที่จ่ายออกจากเครื่องมีสัดส่วนออกซิเจนสูงขึ้น

กระบวนการดังกล่าวเกิดขึ้นต่อเนื่องตราบใดที่เครื่องมีไฟฟ้าและทำงานตามสภาวะที่ผู้ผลิตกำหนด ระบบลักษณะนี้จึงแตกต่างจากถังออกซิเจนที่เป็นการเก็บออกซิเจนไว้ในถังและมีปริมาณจำกัด

WHO จัด oxygen concentrator เป็นหนึ่งในแหล่งออกซิเจนทางการแพทย์ และมีข้อกำหนดด้านการเลือก การใช้งาน และการบำรุงรักษาโดยเฉพาะ.

เครื่องผลิตออกซิเจนมีกี่แบบ

สำหรับการใช้งานทั่วไป สามารถแบ่งให้เข้าใจง่ายเป็น 2 กลุ่มหลัก

1. เครื่องผลิตออกซิเจนแบบตั้งพื้น สำหรับใช้ภายในบ้าน

Stationary Oxygen Concentrator เป็นเครื่องที่ออกแบบมาเพื่อใช้งานในสถานที่เป็นหลัก เช่น บ้าน ห้องผู้ป่วย หรือสถานพยาบาล โดยอาศัยไฟบ้านและสามารถจ่ายออกซิเจนได้ต่อเนื่องตามสเปกของเครื่อง

ในตลาดพบได้หลายช่วงอัตราการไหล เช่น 3, 5, 8 และ 10 ลิตรต่อนาที แต่คำว่า “5 ลิตร” หมายถึง ความสามารถด้านอัตราการไหลสูงสุดของเครื่องรุ่นนั้น ไม่ได้หมายความว่าผู้ใช้งานทุกคนควรเปิดที่ 5 ลิตรต่อนาที

2. เครื่องผลิตออกซิเจนแบบพกพา

Portable Oxygen Concentrator หรือ POC ถูกออกแบบให้มีขนาดและน้ำหนักเหมาะกับการเคลื่อนย้าย และมักรองรับแบตเตอรี่

สิ่งสำคัญคือ POC แต่ละเครื่องอาจใช้ระบบจ่ายออกซิเจนต่างกัน เช่น Continuous Flow หรือ Pulse Dose

Continuous Flow จ่ายออกซิเจนอย่างต่อเนื่องตามอัตราที่ตั้งไว้ ส่วน Pulse Dose จะจ่ายออกซิเจนเป็นช่วงตามการตรวจจับจังหวะหายใจ

ดังนั้น Pulse Setting 1, 2, 3, 4 หรือ 5 ไม่ควรถูกตีความว่าเท่ากับ 1–5 ลิตรต่อนาทีของ Continuous Flow โดยตรง ต้องตรวจสอบข้อมูลจำเพาะของเครื่องและความเหมาะสมกับผู้ใช้งานแต่ละราย

นี่เป็นหนึ่งในจุดที่ควรตรวจสอบให้ชัดเจนมากก่อนเลือกเครื่องผลิตออกซิเจนพกพา

เครื่องผลิตออกซิเจน 3 ลิตร 5 ลิตร 8 ลิตร และ 10 ลิตร ต่างกันอย่างไร

ความแตกต่างหลักคือ ช่วงอัตราการไหลสูงสุดที่เครื่องสามารถรองรับ แต่ไม่ควรใช้จำนวนลิตรเพียงตัวเดียวในการตัดสินว่าเครื่องใดเหมาะกับผู้ใช้งาน

*รายละเอียดจริงขึ้นกับเครื่องแต่ละรุ่นและต้องตรวจสอบคู่มือหรือ specification ของผู้ผลิต

WHO ระบุว่า oxygen concentrator มีหลายระดับความสามารถ เช่น 3, 5, 8 และ 10 LPM และการกำหนดขนาดที่ต้องการควรอิงการประเมินความต้องการออกซิเจน ไม่ใช่อาศัยตัวเลขขนาดเครื่องเพียงอย่างเดียว.

วิธีเลือกเครื่องผลิตออกซิเจน ต้องดูอะไรบ้าง

จุดที่ควรให้ความสำคัญที่สุดไม่ใช่เพียงว่า “ยี่ห้อไหนดี” หรือ “ราคาเท่าไร” แต่ต้องดูว่าคุณสมบัติของเครื่องสอดคล้องกับการใช้งานจริงหรือไม่

ให้เริ่มจาก อัตราการไหลที่ต้องใช้ และตรวจว่าเครื่องยังรักษาระดับความเข้มข้นของออกซิเจนตาม specification ได้ในช่วง Flow ที่ต้องการ จากนั้นจึงดูรูปแบบการจ่ายว่าเป็น Continuous Flow หรือ Pulse Dose รวมถึงเสียงรบกวน กำลังไฟ น้ำหนัก ความดันทางออก ระบบแจ้งเตือน การหาอะไหล่ ระยะรับประกัน และบริการหลังการขาย

WHO ให้ความสำคัญกับการเลือกเครื่อง การจัดหา การใช้งาน และการบำรุงรักษาเป็นระบบเดียวกัน เนื่องจากประสิทธิภาพของระบบออกซิเจนไม่ได้ขึ้นอยู่กับตัวเลข Flow เพียงอย่างเดียว.

เครื่องผลิตออกซิเจนกับถังออกซิเจน ต่างกันอย่างไร

คำถามนี้เป็นอีกคำถามที่ผู้ซื้อค้นหาบ่อย

เครื่องผลิตออกซิเจน สกัดออกซิเจนจากอากาศรอบตัว จึงไม่ต้องนำไปเติมออกซิเจน แต่ต้องอาศัยพลังงานไฟฟ้าหรือแบตเตอรี่ตามประเภทเครื่อง

ถังออกซิเจน เก็บออกซิเจนไว้ในถัง เมื่อใช้งานจนหมดจะต้องเติมหรือเปลี่ยนถัง แต่สามารถเป็นทางเลือกสำรองในสถานการณ์ที่ไม่มีไฟฟ้าหรือไม่สามารถใช้เครื่องผลิตออกซิเจนได้ ทั้งนี้ระบบสำรองที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับแผนการรักษาและความต้องการของผู้ใช้งาน

ดังนั้นคำถามว่าอะไร “ดีกว่า” ไม่มีคำตอบเดียว การเลือกต้องดูรูปแบบการใช้งาน ความต่อเนื่องในการใช้ออกซิเจน ความสะดวกในการเติมถัง ระบบไฟฟ้า และแผนสำรองในกรณีฉุกเฉิน

เครื่องผลิตออกซิเจนสำหรับผู้สูงอายุ ควรเลือกกี่ลิตร

ไม่สามารถกำหนดจากอายุเพียงอย่างเดียวได้

คำว่า “ผู้สูงอายุ” ไม่ได้บอกว่าต้องใช้เครื่อง 3 ลิตร 5 ลิตร หรือ 10 ลิตร ผู้สูงอายุแต่ละรายมีความต้องการออกซิเจนแตกต่างกัน สิ่งที่ควรทราบก่อนเลือกเครื่องคืออัตราการไหลที่ได้รับคำแนะนำ รูปแบบการใช้งาน เช่น ใช้ช่วงกลางวันหรือกลางคืน ระยะเวลาใช้งานต่อวัน และต้องใช้อุปกรณ์อื่นร่วมด้วยหรือไม่

ดังนั้นถ้าได้รับคำแนะนำให้ใช้ออกซิเจนที่ 2 L/min ก็ไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่าควรซื้อ “เครื่อง 2 ลิตร” ต้องตรวจดู specification ว่าเครื่องสามารถรักษาประสิทธิภาพได้ภายใต้รูปแบบการใช้งานจริงหรือไม่

ความเข้มข้นของออกซิเจนต้องดูอย่างไร

คำว่า “เครื่อง 5 ลิตร” กับ “ความเข้มข้นออกซิเจน” เป็น คนละค่า

L/min หมายถึงอัตราการไหล ส่วนค่าเปอร์เซ็นต์ออกซิเจนหมายถึงสัดส่วนออกซิเจนของก๊าซที่เครื่องผลิตได้

เครื่องแต่ละรุ่นอาจรักษาความเข้มข้นได้แตกต่างกันเมื่อปรับ Flow สูงขึ้น ดังนั้นควรตรวจ specification ของเครื่องในช่วงอัตราการไหลที่ต้องใช้งานจริง

WHO มี technical specifications สำหรับ oxygen concentrator และให้ความสำคัญกับทั้ง output, oxygen concentration, alarm, electrical requirements ตลอดจนการบำรุงรักษา ไม่ควรพิจารณาเฉพาะตัวเลขลิตรต่อนาที.

ก่อนซื้อเครื่องผลิตออกซิเจน ควรถามร้านอะไรบ้าง

ก่อนตัดสินใจซื้อ คำถามที่สำคัญกว่าการถามเพียงว่า “ลดได้เท่าไร” คือ เครื่องรุ่นนี้รองรับอัตราการไหลที่ต้องการหรือไม่ ความเข้มข้นออกซิเจนในช่วง Flow ที่ใช้งานจริงเป็นเท่าใด มีระบบแจ้งเตือนอะไรบ้าง รับประกันส่วนใดและนานเท่าใด มีอะไหล่และศูนย์ซ่อมในประเทศไทยหรือไม่ และหากเครื่องมีปัญหาระหว่างที่จำเป็นต้องใช้ออกซิเจน มีแนวทางบริการอย่างไร

สำหรับอุปกรณ์ที่ต้องใช้งานเป็นประจำ บริการหลังการขายและความต่อเนื่องในการใช้งาน จึงเป็นส่วนหนึ่งของการเลือกเครื่อง ไม่ใช่เพียงเรื่องที่พิจารณาหลังจากซื้อแล้ว

การดูแลเครื่องผลิตออกซิเจนเบื้องต้น

วางเครื่องในบริเวณที่อากาศถ่ายเท ไม่ปิดช่องรับหรือระบายอากาศ และเว้นระยะรอบเครื่องตามคู่มือของผู้ผลิต หมั่นทำความสะอาดหรือเปลี่ยน Filter ตามกำหนด รวมถึงตรวจสายออกซิเจน กระบอกทำความชื้น และอุปกรณ์ต่าง ๆ ตามคำแนะนำของรุ่นที่ใช้งาน

ควรหลีกเลี่ยงเปลวไฟ การสูบบุหรี่ และแหล่งที่อาจเกิดประกายไฟในบริเวณที่มีการใช้ออกซิเจน เพราะบรรยากาศที่มีออกซิเจนเพิ่มขึ้นสามารถทำให้วัสดุเกิดการเผาไหม้ได้ง่ายขึ้น

และหากผู้ใช้งานพึ่งพาออกซิเจนต่อเนื่อง ควรวางแผนสำรองสำหรับไฟดับหรือกรณีเครื่องไม่สามารถทำงานได้ตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์และคู่มือเครื่อง

สรุป เลือกเครื่องผลิตออกซิเจนอย่างไรให้เหมาะสม

เครื่องผลิตออกซิเจนเป็นอุปกรณ์ที่เพิ่มความเข้มข้นของออกซิเจนจากอากาศรอบตัวเพื่อจ่ายให้ผู้ใช้งาน มีทั้งเครื่องตั้งพื้นและเครื่องผลิตออกซิเจนแบบพกพา และมีหลายระดับ Flow ตั้งแต่ 3, 5, 8 ถึง 10 ลิตรต่อนาที

สิ่งสำคัญคือ อย่าเลือกเครื่องจากจำนวนลิตร ราคา หรืออายุของผู้ใช้งานเพียงอย่างเดียว

ให้เริ่มจากความต้องการออกซิเจนที่บุคลากรทางการแพทย์กำหนด แล้วพิจารณา Flow, ความเข้มข้นออกซิเจน, Continuous Flow หรือ Pulse Dose, ระบบแจ้งเตือน, ความน่าเชื่อถือของเครื่อง ตลอดจนการรับประกันและบริการหลังการขาย

หากยังไม่แน่ใจว่า specification แบบใดเหมาะกับรูปแบบการใช้งาน สามารถนำข้อมูลอัตราการไหลหรือรายละเอียดที่ได้รับจากแพทย์มาสอบถามทีม Adler Thailand เพื่อช่วยเปรียบเทียบคุณสมบัติของเครื่องแต่ละรุ่นก่อนตัดสินใจ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเครื่องผลิตออกซิเจน

เครื่องผลิตออกซิเจนคืออะไร

เครื่องผลิตออกซิเจนคืออุปกรณ์ทางการแพทย์ที่นำอากาศรอบตัวเข้ามาและแยกไนโตรเจนออก เพื่อเพิ่มความเข้มข้นของออกซิเจนก่อนจ่ายให้ผู้ใช้งาน

เครื่องผลิตออกซิเจน 5 ลิตร หมายถึงอะไร

หมายถึงเครื่องที่รองรับอัตราการไหลสูงสุดประมาณ 5 ลิตรต่อนาทีตาม specification ของรุ่นนั้น ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเปิดใช้งานที่ 5 ลิตรต่อนาทีตลอดเวลา

เครื่องผลิตออกซิเจน 3 ลิตรกับ 5 ลิตรต่างกันอย่างไร

ความแตกต่างหลักคือช่วงอัตราการไหลสูงสุด แต่ยังต้องเปรียบเทียบความเข้มข้นออกซิเจน เสียง กำลังไฟ Pressure ระบบแจ้งเตือน และคุณสมบัติอื่นของแต่ละรุ่นร่วมด้วย

ผู้สูงอายุควรใช้เครื่องผลิตออกซิเจนกี่ลิตร

ไม่สามารถกำหนดจากอายุได้ ควรเลือกตามอัตราการไหลและรูปแบบการให้ออกซิเจนที่บุคลากรทางการแพทย์แนะนำ

เครื่องผลิตออกซิเจนเปิดตอนนอนได้ไหม

บางรุ่นได้รับการออกแบบให้ใช้งานต่อเนื่องได้ แต่ผู้ที่ต้องใช้ออกซิเจนขณะนอนควรใช้ตามคำแนะนำทางการแพทย์และตรวจสอบว่าเครื่องรุ่นนั้นเหมาะกับการใช้งานดังกล่าว รวมถึงมีแผนสำรองเมื่อไฟดับหรือเครื่องเกิด Alarm

เครื่องผลิตออกซิเจนกับเครื่องช่วยหายใจเหมือนกันไหม

ไม่เหมือนกัน เครื่องผลิตออกซิเจนมีหน้าที่เป็นแหล่งออกซิเจนเข้มข้น ส่วนเครื่องช่วยหายใจมีหน้าที่ช่วยหรือควบคุมการหายใจ การใช้งานและข้อบ่งใช้แตกต่างกัน

Continuous Flow กับ Pulse Dose ต่างกันอย่างไร

Continuous Flow จ่ายออกซิเจนอย่างต่อเนื่อง ส่วน Pulse Dose จ่ายออกซิเจนเป็นช่วงตามการตรวจจับลมหายใจ และค่า Setting ของ Pulse Dose ไม่ควรเทียบเป็น L/min ของ Continuous Flow โดยตรง

เครื่องผลิตออกซิเจนต้องเติมออกซิเจนไหม

โดยทั่วไปไม่ต้องเติมออกซิเจน เพราะเครื่องผลิตออกซิเจนจากอากาศโดยรอบ แต่ต้องใช้พลังงานและต้องบำรุงรักษาตามข้อกำหนดของผู้ผลิต

เผยแพร่โดย: Adler Thailand – ศูนย์อุปกรณ์การแพทย์และเครื่องผลิตออกซิเจนสำหรับดูแลผู้ป่วยที่บ้าน
ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด: 21 กันยายน 2569
เนื้อหานี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับอุปกรณ์ทางการแพทย์ ไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

WHO – Technical Specifications for Oxygen Concentrators
WHO/UNICEF – Technical Specifications and Guidance for Oxygen Therapy Devices
U.S. FDA – Oxygen Concentrators and At-Home Oxygen Therapy